… تمام کسانی که به آن‌ها زیان رسانده بودیم

آه، دوست من، به یکی از آزادی‌بخش‌ترین و در عین حال در آغاز هراس‌انگیزترین بخش‌های سفرمان اشاره کرده‌اید. وقتی به قدم هشتم می‌رسیم، می‌خوانیم: «فهرستی از تمام کسانی که به آن‌ها زیان رسانده بودیم تهیه کردیم و درصدد جبران برآمدیم» [صفحهٔ ۷۶]. دربارهٔ شرمساری نیست — دربارهٔ آزادی است. کتاب بزرگ می‌گوید ما «فهرستی از تمام کسانی که به آن‌ها زیان رسانده‌ایم و آماده‌ایم برایشان جبران کنیم» داریم [صفحهٔ ۷۶].

توجه کنید که می‌گوید «تمام کسانی» — نه فقط کسانی که دوستشان داریم، نه فقط کسانی که به ما بدی کردند. این ترازنامه‌ای کامل از آوار ماست. اما راز اینجاست: خودِ آمادگی همان تجربهٔ روحانی است. صفحهٔ ۷۷ می‌گوید شروع به احساس «آزادی تازه و شادی تازه‌ای» می‌کنیم. با رویارویی با کسانی که به آن‌ها آسیب زده‌ایم، بار سنگین رنجش و احساس گناه را زمین می‌گذاریم. و وقتی در قدم نهم واقعاً جبران می‌کنیم، سهم خودمان را پاک می‌کنیم و وعده‌ها محقق می‌شوند: «از گذشته پشیمان نخواهیم بود و نخواهیم خواست در آن را ببندیم» [صفحهٔ ۸۳]. پس آن عبارت، «تمام کسانی که به آن‌ها زیان رسانده بودیم»، در واقع دعوتی است برای سبک کردن دلتان و آزاد راه رفتن.