Büyük Kitap Kızgınlık Hakkında Ne Der?

Biri Büyük Kitap’ın kızgınlık hakkında ne dediğini sorduğunda yanıt 64. sayfada başlar ve lafı dolandırmaz. Kitap kızgınlığı bir numaraya koyar — “Bir numarada kızgınlık vardı” — ve “Alkolikleri diğer her şeyden çok kızgınlık mahveder” der (s. 64). Bu güçlü bir iddia. Korku değil, para sıkıntıları değil, içkinin kendisi bile değil; kızgınlık listenin başındadır. Gerekçe aynı pasajda gelir: “Manevi hastalıkların tüm biçimleri, köklerini kızgınlıkta bulur. Biz sadece zihinsel ve fiziksel olarak değil, aynı zamanda ruhsal olarak da hastaydık” (s. 64). İyileşmesi manevi bir tecrübeye bağlı olan bizim gibiler için kızgınlık yalnızca kötü bir ruh hali değildir. Ayıklığımıza yönelik bir tehdittir.

İyi haber şu ki Büyük Kitap teşhisle kalmaz. 64–67. sayfalar, onunla başa çıkmak için pratik bir yöntem ortaya koyar: kızgınlıklarımızı kâğıda döken yazılı bir liste, bize zarar verenleri görmenin yeni bir yolu ve hikâyedeki kendi payımıza dönüş. 66. sayfa, bu çalışmanın neden önemli olduğunu özetler: “Derin kızgınlıklar barındıran bir yaşamın sadece anlamsızlığa ve mutsuzluğa yol açtığı aşikâr.” Bu çalışmayı özgürleşmek için yaparız.

Kızgınlık Neden Bir Numaralı Suçlu

66. sayfa, birçoğumuzun altını çizdiği sözlerle tehlikeyi açıklar. Derin kızgınlıklar beslediğimizde “kendimizi manevi dünyanın ışıklarına kapatıyoruz” (s. 66). Başkaları belki bir kinin lüksünü karşılayabilir; kitap şöyle der: “Normal insanlar için bile tehlikeli bir lüks olan bu tür şeyler, alkolikler için zehirdir” (s. 66). Manevi olarak tıkandığımızda alkol deliliği geri döner ve bizim için bu bir hayat memat meselesidir. Kitabın bu kadar açık sözlü olmasının sebebi budur: “Eğer yaşayacaksak kızgınlıktan kurtulmalıydık” (s. 66). Bu bir ahlak dersi değil. Bir hayatta kalma talimatı.

Liste: Kızgınlıkları Kâğıda Dökmek

Yöntem basit başlar. “Kızgınlıklarımızı ele aldık ve bir ‘Kızgınlık Listesi’ yaptık. Bu listeye kızdığımız insanları, durumları, kuruluşları ve hoşlanmadığımız kuralları yazdık” (s. 64). İlk sütun budur: kime ya da neye kızgınız. İkinci sütuna nedeni, yani olan belirli şeyi yazdık. Üçüncüsünde kitap, bizden benliğimizin hangi parçasının etkilendiğini sormamızı ister ve 65. sayfa, her kızgınlığın öz-saygımıza, güvenliğimize, arzularımıza ya da kişisel ve cinsel ilişkilerimize dokunduğu örnek bir tablo gösterir. Öfkemizi bu şekilde serilmiş görünce çoğumuz alçakgönüllü kılan bir şey fark eder. Liste, kendimizi tehdit altında hissettiğimiz yerlerin bir haritasına dönüşür.

Sonra her şeyi değiştiren dönüş gelir. “Başkalarının hatalarını aklımızdan çıkarıp, kararlılıkla kendi hatalarımızı aramaya koyulduk” (s. 67). Kitap bize sorgulayıcı sorular verir: “Nerede bencil davranmıştık? Nerede dürüstlükten uzaklaşmıştık? Arayışımız nerede sırf kendi çıkarımıza yönelik olmuştu ve nerede korkmuştuk?” (s. 67). Bu, bize zarar veren kimseyi aklamakla ilgili değil. Hikâyede gerçekten elimizden bir şey gelecek tek parçayı, yani kendi payımızı bulmakla ilgili.

Kitap Nasıl Özgürleşeceğimizi Söylüyor

Kendi hatalarımıza varmadan önce Büyük Kitap bize yeni bir gözlük verir. Bize haksızlık edenleri tıpkı bizim gibi manevi olarak hasta olabilecek insanlar olarak görmemizi önerir (s. 66–67). Sonra bir dua verir: Tanrı’dan, “hasta bir arkadaşımıza gösterdiğimiz hoşgörünün, acımanın ve sabrın aynısını onlara da göstermemize” yardımcı olmasını diledik (s. 67). Biri bizi gücendirdiğinde kitap bize söyleyecek sözler bile verir: “‘Bu hasta bir adam,’ diyorduk. ‘Ona nasıl yardımcı olabilirim? Tanrım beni sinirlenmekten alıkoy. En doğrusunu sen bilirsin. Senin istediğin gibi davranabileyim.’” (s. 67). Kitap, karşılık vermekten ve tartışmaktan kaçındığımızı ekler; çünkü hastalara böyle davranmayız (s. 67). Bunların hiçbiri bize olanın sorun olmadığı anlamına gelmez. Zehri artık kendimizin içmemesi anlamına gelir.

Diğer Taraftaki Özgürlük

Bu çalışmanın ötesinde bekleyen şey asıl amaçtır. Kızgınlık listesi bizi Beşinci ila Dokuzuncu Basamaklara taşır ve bu yoldaki vaatler belirlidir: “Geçmişe pişmanlık duymayacak ve onu kapalı kapılar ardında saklamak istemeyeceğiz” (s. 83). Büyük Kitap’ın kızgınlık öğretisi şuna varır: Buna gücümüz yetmez, kendimizi yazarak bundan çıkabiliriz ve Tanrı, kendi başımıza hiçbir zaman tartışarak çıkamayacağımız şeyi kaldırabilir. Çoğumuz Dördüncü Basamak’a öfkemizin haklı olduğundan emin girdik ve haklı olsa da olmasa da bizi öldürdüğünü görerek çıktık. Bırakmak zayıflık değildi. Dünün yaralarının artık bugünün huzurunu belirlemediği bir hayatın kapısıydı.