Büyük Kitap’ın 4. Basamak Yönergeleri: Üç Liste

Büyük Kitap’ta gerçek 4. Basamak yönergelerini arıyorsak, bunlar 5. Bölüm Programımız Hakkında’da 63. sayfanın altından 71. sayfaya kadar sürer. Üçüncü Basamak kararından sonra kitap, çoğumuzun hiç yapmadığı, içimizdeki kötülükleri temizleme işlemiyle yeni bir safhaya geçtiğimizi söyler (s. 63). Vicdan muhasebesinin kendisi üç yazılı listedir: bir kızgınlık listesi (s. 64–67), bir korku listesi (s. 67–68) ve cinsel davranışımızın gözden geçirilmesi (s. 68–70). Ödev bütün bundan ibarettir. Kitap hiçbir zaman bir yaşam öyküsü ya da hatırladığımız her günahın dökümünü istemez; bizi neyin engellediğine dürüst, yazılı bir bakış ister.

Kitap sade bir iş dünyası resmiyle açılır: “Ortalama bir envanter tutmaya tenezzül etmeyen bir işletme genellikle iflas eder” (s. 64). Biz de dürüstçe stoklarımızı saydık; başarısızlığımıza sebep olan kendi yapımızdaki kusurları araştırdık ve bizi yenen şeyin çeşitli biçimleriyle benlik olduğuna ikna olduk (s. 64).

Kızgınlık Listesi (64–67. Sayfalar)

Büyük Kitap kızgınlığa “bir numaralı” suçlu der ve “Alkolikleri diğer her şeyden çok kızgınlık mahveder” der (s. 64). Liste bu yüzden oradan başlar. “Kızgınlıklarımızı ele aldık ve bir ‘Kızgınlık Listesi’ yaptık” (s. 64). Kızdığımız insanları, kuruluşları ve ilkeleri yazarız. Her ismin yanına nedeni, yani olan belirli şeyi yazarız. Sonra benliğin hangi parçasının incindiğini ya da tehdit altına girdiğini sorarız: öz-saygımız, güvenliğimiz, arzularımız, kişisel ya da cinsel ilişkilerimiz (s. 64 ve 65). 65. sayfa, bitmiş bir listenin tam olarak neye benzediğini görebilmemiz için örnek bir tablo bile gösterir.

Sonra dönüş gelir. Listeyi baştan sona okuyunca ödediğimiz bedeli görürüz: “Derin kızgınlıklar barındıran bir yaşamın sadece anlamsızlığa ve mutsuzluğa yol açtığı aşikâr” (s. 66). Kitabın çıkış yolu, bize haksızlık edenleri belki de manevi olarak hasta görmektir (s. 66); Tanrı’dan onlara hasta bir arkadaşa gösterecek olduğumuz hoşgörüyü, acımayı ve sabrı göstermemize yardım etmesini isteriz (s. 67) ve şöyle dua ederiz: “Tanrım beni sinirlenmekten alıkoy. En doğrusunu sen bilirsin. Senin istediğin gibi davranabileyim” (s. 67). En son, çoğumuzun dördüncü sütun dediği kısım gelir: “Başkalarının hatalarını aklımızdan çıkarıp, kararlılıkla kendi hatalarımızı aramaya koyulduk” (s. 67). Şunu sorarız: “Nerede bencil davranmıştık? Nerede dürüstlükten uzaklaşmıştık? Arayışımız nerede sırf kendi çıkarımıza yönelik olmuştu ve nerede korkmuştuk?” (s. 67).

Korku Listesi (67–68. Sayfalar)

Korkunun kendi listesi vardır; çünkü hayatımızın neredeyse her yanına dokunur; kitap onu, varlığımızın kumaşından geçen kötü ve çürük bir iplik olarak tarif eder (s. 67). Yönerge kısadır: “Korkularımızı ayrıntılarıyla gözden geçirdik. Bunlarla ilgili bir kızgınlığımız olmasa bile hepsini teker teker bir kâğıda yazdık” (s. 68). Her korku için neden duyduğumuzu kendimize sorarız ve kitap dürüst bir yanıt sunar: Kendimize olan güvenimiz bizi yarı yolda bıraktı (s. 68). Çare azim değil, güvendir: Tanrı’dan bizi korkularımızdan arındırmasını ve dikkatimizi O’nun olmamızı istediği kişiye yöneltmesini dileriz (s. 68) ve kitap, bunu yapabildiğimiz anda tüm korkularımızı yendiğimizi söyler.

Cinsel Davranış Listesi (68–70. Sayfalar)

Üçüncü liste, geçmiş yıllardaki kendi cinsel davranışımızı gözden geçirir (s. 69). Nerede bencil, dürüst olmayan ya da düşüncesiz olduğumuzu, kimi incittiğimizi ve haksızca kıskançlık, şüphe ya da acı yaratıp yaratmadığımızı sorarız (s. 69). Hepsini kâğıda yazarız ve her ilişkiyi tek bir basit teste tabi tutarız: Bencilce miydi, değil miydi (s. 69)? O dürüst bakıştan geleceğimizdeki cinsel yaşam için akla yatan ve sağlam bir ideal oluştururuz ve “Tanrı’dan ideallerimizi şekillendirmesini ve onlara uygun yaşamamızı sağlamasını istedik” (s. 69). Cinsellik sorun olmaya devam ederse 70. sayfa pratik bir reçete verir: kendimizi başkalarına yardım etmeye daha çok adarız ve doğru ideal için ve doğru olanı yapabilmek için güç için dua ederiz.

İyi Bir Başlangıç (70–71. Sayfalar)

Titiz olduysak çok şey yazmışızdır (s. 70). Kızgınlıklarımızı çözümledik ve zarar verdiğimiz insanları listeledik; geçmişi düzeltmeye istekli hale geldik (s. 70). Sonra kitap vicdan muhasebesini not yerine güvence vererek kapatır: “Eğer bu noktada bir karara vardıysanız ve kusurlarınız için bir liste yaptıysanız, iyi bir başlangıcın eşiğindesiniz demektir” (s. 71). 4. Basamak’ın mükemmel olması gerekmez. Dürüst olması ve kâğıda yazılmış olması gerekir. Bölüm, kendimize dair önemli gerçekleri kabul edip hazmettiğimizi söyleyerek biter (s. 71) ve bu gerçek tam olarak 5. Basamak’a taşıdığımız şeydir.