4. Basamak: Derinlemesine ve Korkusuz Vicdan Muhasebesi

4. Basamak şöyle der: “Korkmadan, derinlemesine vicdan muhasebesi yaptık” (s. 59). Vicdan sözcüğü çoğumuzu ürkütür, ama Büyük Kitap bir mahkeme salonunu anlatmıyor. Bir stok sayımını anlatıyor. 64. sayfada dediği gibi: “Ortalama bir envanter tutmaya tenezzül etmeyen bir işletme genellikle iflas eder.” Biz de aynı şeyi yaşamlarımızla yaparız. 3. Basamak bir karardı ve kitap, onu hemen ardından, bizi köstekleyen şeylerle yüzleşmek için gayretli bir çabayla sürdürmedikçe hiçbir şeyi kıpırdatmayacağı konusunda uyarır (s. 64). Sonra tüm programı yeniden çerçeveleyen cümle gelir: “Alkol, engellerin sadece bir belirtisiydi. Bu engellerin sebeplerine inmeliydik” (s. 64). 4. Basamak, bu sebepleri kâğıt üzerinde, hiçbir şey dışarıda bırakmadan aradığımız yerdir.

4. Basamak Büyük Kitap’ta Nerede Yer Alıyor

4. Basamak, 59. sayfadaki On İki Basamak listesinde yer alır ve uygulama talimatları, 5. Bölüm “Programımız Hakkında”nın ikinci yarısını, 63. sayfadan 71. sayfaya kadar doldurur. “Programımız Hakkında” içinde 4. Basamak, kendinden önceki herhangi bir Basamak’tan daha uzun soluklu talimat alır; neredeyse sekiz sayfa somut yönerge. 65. sayfada, bitmiş işin tam olarak nasıl göründüğünü görebilmemiz için basılmış örnek bir liste tablosu bile vardır. Büyük Kitap’ın somut yönergeler mi yoksa yalnızca ilham mı verdiğini hiç merak ettiyseniz, bu bölüm bunu çözer. Doldurulacak sütunlar, yanıtlanacak sorular ve edilecek dualar var; hepsi sırasıyla yerleştirilmiş.

Büyük Kitap 4. Basamağı Nasıl Çalıştırmamızı Söylüyor

Vicdan muhasebesi üç alanı kapsar: kızgınlık, korku ve cinsel davranış. Kızgınlık ilk sıradadır, çünkü kitap bir numarada kızgınlığın olduğunu ve alkolikleri diğer her şeyden çok kızgınlığın mahvettiğini söyler (s. 64). Talimat açıktır: “Kızgınlıklarımızı ele aldık ve bir ‘Kızgınlık Listesi’ yaptık” (s. 64). Kızdığımız her insanı, kuruluşu ve ilkeyi listeler, nedenini yazar, sonra benliğimizin hangi parçasının incindiğini not ederiz: öz saygımızın mı, güvenliğimizin mi, arzularımızın mı, yoksa kişisel ve cinsel ilişkilerimizin mi (s. 64–65). Neyin söz konusu olduğu 66. sayfada açıkça yazılır: “Eğer yaşayacaksak kızgınlıktan kurtulmalıydık.”

Sonra kitap şaşırtıcı bir şey yapar. Bizi listemizdeki insanların peşinden göndermek yerine, onları manevi olarak hasta görmemizi ve onlara hasta bir arkadaşımıza davranacağımız gibi davranmamızı ister (s. 66–67). Biri bizi incittiğinde şöyle deriz: “Bu hasta bir adam. Ona nasıl yardımcı olabilirim? Tanrım beni sinirlenmekten alıkoy. En doğrusunu sen bilirsin. Senin istediğin gibi davranabileyim” (s. 67). Ancak bundan sonra kalemi çeviririz. Başkalarının hatalarını aklımızdan çıkararak kendi hatalarımızı ararız: “Nerede bencil davranmıştık? Nerede dürüstlükten uzaklaşmıştık? Arayışımız nerede sırf kendi çıkarımıza yönelik olmuştu ve nerede korkmuştuk?” (s. 67).

Korku kendi gözden geçirmesini alır. Kitap korkuyu, sanki varlığımızın kumaşı onunla dikilmiş gibi “kötü ve çürük, görünmez bir iplik” diye anlatır (s. 67) ve yönergeler de aynı derecede somuttur: “Korkularımızı ayrıntılarıyla gözden geçirdik. Bunlarla ilgili bir kızgınlığımız olmasa bile hepsini teker teker bir kâğıda yazdık” (s. 68). Bunlara neden sahip olduğumuzu kendimize sorarız, sonra Tanrı’dan şunu dileriz: “Korkularımızdan arınmayı dileriz ondan; istediği gibi biri olabilmeyi” (s. 68). En son cinsel davranışımız gelir; aynı dürüstlükle gözden geçirilir, nerede bencil ya da dürüstlükten uzak olduğumuzu ve kimi incittiğimizi sorarız. Kitap “gelecekteki cinsel yaşamımız için akla yatan ve mantıklı bir ideal oluşturmaya çalıştık” der (s. 69) ve meditasyonda Tanrı’ya her belirli konuda ne yapmamız gerektiğini sorarız.

Bunu Yaptığımızda Ne Değişir

Bir kızgınlık kafamızdan bir sayfaya taşındığında bir şey değişir. Sonunda onu bütün olarak görebiliriz ve içindeki kendi payımızı görmeye başlarız. Kitap, bize zarar verenler dahil herkese karşı hoşgörü, sabır ve iyi niyet öğrenmeye başladığımızı söyler, çünkü onları düşman olarak değil, hasta olarak görmeye başlarız (s. 70). Bölüm sessiz bir cesaretlendirmeyle kapanır: “Eğer bu noktada bir karara vardıysanız ve kusurlarınız için bir liste yaptıysanız, iyi bir başlangıcın eşiğindesiniz demektir” (s. 71). Bu, kitabın ifadesiyle “kendinize dair bir takım önemli gerçekleri kabul edip hazmettiğiniz” anlamına gelir (s. 71). O gerçek bir yük değildir. Özgürlüğün ham maddesidir, çünkü hiç bakmadığımız şeyden kurtulamayız.

Başlamanın Korkusu ve Sırada Ne Var

İşte dürüst kısım. Çoğumuz 4. Basamak’ta, bazılarımız aylarca, bazılarımız yıllarca takılırız. Hepsini yazarsak sayfanın, içten içe şüphelendiğimiz şeyi, yani onarılamaz olduğumuzu kanıtlayacağından korkarız. Ama Basamağın gerçekte ne istediğine dikkat edin: derinlemesine ve korkusuz; mükemmel değil. Şuna da dikkat edin: kâğıda dökülen her şey zaten içimizdeydi ve karanlıkta oyunu yönetiyordu. Onu yazmak durumu kötüleştirmez. Görünür kılar ve görünür şeylerle başa çıkılabilir. Bu vicdan muhasebesini kimse notlamaz ve henüz kimse görmez.

Onu paylaşmak bir sonraki iştir. Vicdan muhasebesi elimizdeyken 5. Basamak’a döneriz; 6. Bölüm “Uygulamaya Geçiş” 72. sayfada başlar: kusurlarımızı Tanrı’ya, kendimize ve bir başka insana itiraf etmek. Az önce yazdığımız kâğıt, o konuşmanın haritasıdır.